Zmiany w polskiej ortografii obowiązują od 1 stycznia 2026 roku, a Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN uchwaliła je znacznie wcześniej – na trzech posiedzeniach w latach 2022–2024. Wykaz liczy jedenaście punktów i dotyczy wyłącznie pisowni łącznej i rozdzielnej oraz stosowania wielkiej litery.
Data uchwalenia i data wejścia w życie rozjeżdżają się tu o ponad półtora roku, co jest źródłem większości nieporozumień wokół tej reformy. Rada ogłosiła pakiet komunikatem z 10 maja 2024 roku, ale moc obowiązującą nadała mu dopiero od początku 2026 roku, żeby wydawcy, autorzy słowników i szkoła miały czas na przygotowanie.
Poniższy tekst zbiera treść uchwał w brzmieniu z najnowszej wersji komunikatu, razem z punktem, który wycofano jeszcze przed wejściem pakietu w życie.
Kiedy zmiany uchwalono, a od kiedy obowiązują
Rada uchwaliła zmiany na posiedzeniach 7 listopada 2022 roku, 3 lutego 2023 roku i 22 stycznia 2024 roku. Ogłosiła je komunikatem z 10 maja 2024 roku, zapisując w nim odroczony termin wejścia w życie – 1 stycznia 2026 roku.
Komunikat ma dwa załączniki. Załącznik nr 1 to wykaz samych zmian, ponumerowany od 1 do 11. Załącznik nr 2 to dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, zbierający przepisy dawne i nowe. Rada określiła cel pakietu jako uproszczenie i ujednolicenie zapisu oraz eliminację wyjątków.
Uprawnienie Rady do rozstrzygania w tych sprawach wynika z art. 13 ust. 1 ustawy o języku polskim, który powierza jej ustalanie zasad ortografii i interpunkcji. Żadna inna instytucja takich kompetencji nie ma.
Wielka litera – mieszkańcy miast, marki i obiekty w przestrzeni publicznej
Największa grupa zmian dotyczy wielkiej litery. Punkt 1 załącznika wprowadza zapis wielką literą nazw mieszkańców miast oraz ich dzielnic, osiedli i wsi: Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin, Chochołowianin. Nieoficjalne nazwy etniczne, jak angol czy szkop, mają zapis wariantywny.
Punkt 2 rozszerza wielką literę z nazw firm, marek i modeli wyrobów na pojedyncze egzemplarze. W przykładzie Rady wielką literą zapisano oba użycia: samochód marki Ford i pod oknem zaparkował czerwony Ford.
Punkt 8 porządkuje nazwy własne. W nazwach komet wszystkie człony idą wielką literą (Kometa Halleya). W nazwach obiektów przestrzeni publicznej wielką literą zapisuje się stojący na początku wyraz aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, pałac, zamek, most, pomnik, cmentarz – stąd Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Most Poniatowskiego czy Zamek Książ, podany w uchwale jako przykład. Wyraz ulica pozostaje przy małej literze. Wszystkie człony wielką literą otrzymały też wielowyrazowe nazwy lokali usługowych i gastronomicznych (Kawiarnia Literacka) oraz nazwy odznaczeń i nagród (Nagroda Nobla).
Pisownia łączna i rozdzielna
Druga grupa zmian znosi wyjątki w pisowni łącznej i rozdzielnej. Punkt 4 ustanawia łączną pisownię nie z imiesłowami odmiennymi bez względu na interpretację znaczeniową, czasownikową czy przymiotnikową. Znosi to wyjątek zezwalający na tak zwaną świadomą pisownię rozdzielną. Punkt 11 rozciąga łączną pisownię nie z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi na stopień wyższy i najwyższy: niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nienajstaranniej.
Punkt 3 idzie w przeciwną stronę i wprowadza rozdzielną pisownię cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, jak w zdaniu Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry. Punkt 6 ustala łączną pisownię członu pół w wyrażeniach typu półżartem, półserio, półzabawa, przy zapisie z łącznikiem w połączeniach typu pół-Polka.
Punkt 10 wprowadza jednolitą pisownię łączną cząstek niby- i quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą (nibyartysta, quasinauka), z zachowaniem łącznika przed wielką literą (niby-Polak). Punkt 9 dopuszcza natomiast pisownię rozdzielną cząstek, które mogą występować jako samodzielne wyrazy, więc poprawne są zarówno ekożywność, jak i eko żywność.
Przymiotniki od nazwisk i imion
Punkt 5 ujednolica zapis przymiotników tworzonych od nazw osobowych. Wszystkie idą małą literą, niezależnie od tego, czy znaczenie jest dzierżawcze, czy jakościowe: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski. Wcześniej rozstrzygało pytanie, na które przymiotnik odpowiada – czyj albo jaki.
Osobno potraktowano przymiotniki tworzone od imion, rzadziej od nazwisk, zakończone na -owy, -in lub -ów. Te mają zapis wariantywny. Poprawne są zarówno zosina lalka, jak i Zosina lalka.
Zmiana, którą wycofano przed wejściem pakietu w życie
Jeden punkt pakietu nigdy nie wszedł w życie. Uchwałą z 26 maja 2025 roku, ogłoszoną komunikatem z 16 czerwca 2025 roku, Rada dopuściła wariantywny zapis pierwszego członu wielowyrazowych nazw geograficznych, w których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku – Góra Tabor albo góra Tabor. Podpunkt 8b w tym brzmieniu przetrwał niecałe pięć miesięcy.
Decyzją z 27 października 2025 roku, ogłoszoną komunikatem z 7 listopada 2025 roku, Rada wycofała tę zmianę. Jako powód podano troskę o stabilność pisowni nazw geograficznych, zwłaszcza w obszarach podlegających standaryzacji urzędowej. W efekcie obowiązuje reguła dotychczasowa. Wyraz gatunkowy stojący przed nazwą w mianowniku zapisuje się małą literą, czyli cieśnina Bosfor, jezioro Śniardwy, półwysep Hel, przylądek Horn.
Wariant z wielką literą krążył w obiegu przez te niespełna pięć miesięcy i trafił do części opracowań, dlatego bywa dziś podawany jako obowiązujący. Rozstrzyga data publikacji materiału oraz to, czy uwzględnia on komunikat z listopada 2025 roku.
Czego pakiet nie obejmuje i co utraciło moc
Zakres zmian jest węższy, niż sugeruje słowo „reforma”. Rada zastrzegła, że dotyczą one wyłącznie konwencjonalnych zasad pisowni, a w opisie towarzyszącym pakietowi wskazano dwa obszary: łączną i rozdzielną pisownię wyrazów oraz stosowanie wielkiej litery. Poza pakietem pozostają zasady oparte na wymowie i budowie wyrazu, z którymi mierzy się szkoła na etapie nauki czytania i pisania.
Zmieniła się natomiast podstawa, do której odsyła się w razie wątpliwości. Z dniem 1 stycznia 2026 roku dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” stał się jedynym ważnym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych. Tym samym moc utraciły uchwały ortograficzne Rady z lat 1997–2008 oraz wcześniejsze dokumenty dotyczące pisowni, niezgodne z tym opracowaniem. Rada wiąże z tym wznowienie ciągłości polskiej kodyfikacji ortograficznej, przerwanej w 1963 roku.
Sam pakiet po ogłoszeniu przechodził jeszcze korekty. Komunikat z 10 października 2024 roku wprowadził modyfikacje w obu załącznikach, zaznaczając wprost, że mają charakter wyłącznie redakcyjny i techniczny, bez nowych regulacji. Dwa kolejne komunikaty dotyczyły podpunktu 8b. Po 7 listopada 2025 roku Rada nie ogłosiła następnego komunikatu w sprawie pisowni.
Źródła: Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN, Komunikat z dnia 10 maja 2024 r. w sprawie zmian zasad ortografii wraz z załącznikiem nr 1 (wykaz zmian) i załącznikiem nr 2 („Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, Warszawa 2024, 81 stron); Komunikat RJP z dnia 10 października 2024 r.; Komunikat RJP z dnia 16 czerwca 2025 r. (uchwała z 26 maja 2025 r.); Komunikat RJP z dnia 7 listopada 2025 r. (decyzja z 27 października 2025 r. o wycofaniu podpunktu 8b); dział „Zmiany pisowni 2026″ oraz opis publikacji „Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026″ w serwisie rjp.pan.pl; ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, art. 13 ust. 1, w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 21 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 81), tekst pobrany z ELI API Sejmu. Dokumenty odczytane 1 września 2026 roku. Stan na 1 września 2026 roku.