Zbiór wrocławskich obiektów rozpoznawalnych poza Dolnym Śląskiem obejmuje rzeczy bardzo od siebie odległe w czasie: wyspę z pierwszą katedrą sprzed tysiąca lat, gotycki ratusz budowany przez trzy stulecia, płótno panoramiczne z końca XIX wieku, żelbetową halę z początku XX wieku i figurki z brązu, które pojawiły się dopiero po 2000 roku. Łączy je nie styl ani epoka, lecz to, że każdy z nich opowiada inny fragment historii miasta.
- Ostrów Tumski – gród od X wieku, biskupstwo od 1000 roku,
- ratusz na Rynku – wznoszony od schyłku XIII po XVI wiek,
- Aula Leopoldina – lata 1728–1732,
- Panorama Racławicka – płótno z lat 1893–1894,
- Hala Stulecia – lata 1911–1913,
- Afrykarium w zoo – rok 2014.
Poniższy przegląd opisuje same obiekty: kiedy powstały, kto za nimi stał i co decyduje o ich znaczeniu. Informacje praktyczne dotyczące zwiedzania podają serwisy poszczególnych instytucji, ponieważ zmieniają się one w ciągu roku.
Rynek i ratusz
Wrocławski Rynek ma układ szachownicowy wytyczony w XIII wieku, z blokiem zabudowy śródrynkowej pośrodku zamiast pustego placu. Najważniejszą częścią tego bloku jest Stary Ratusz, wznoszony etapami od schyłku XIII wieku aż po wiek XVI, przez co widać na nim nawarstwienie form gotyckich i wczesnorenesansowych. Wieża osiąga 66 metrów wysokości.
Na wschodniej elewacji znajduje się zegar astronomiczny, uruchomiony 24 lipca 1580 roku i należący do najstarszych zachowanych mechanizmów tego typu w Polsce. Ratusz przestał pełnić funkcje administracyjne i mieści dziś Muzeum Sztuki Mieszczańskiej, oddział Muzeum Miejskiego Wrocławia, z zachowanymi wnętrzami reprezentacyjnymi, w tym Salą Wielką.
Ostrów Tumski i archikatedra
Ostrów Tumski to najstarsza część miasta, uformowana na dawnej wyspie odrzańskiej, gdzie w X wieku stał gród. Znaczenie tego miejsca ustaliło się w 1000 roku, kiedy na zjeździe gnieźnieńskim erygowano biskupstwo wrocławskie i wyspa stała się ośrodkiem władzy kościelnej. Świecka zabudowa przeniosła się z czasem na lewy brzeg, a Ostrów zachował charakter dzielnicy kościelnej.
Archikatedra św. Jana Chrzciciela stoi w miejscu kilku wcześniejszych świątyń, z których najstarsze sięgają X wieku. Obecna budowla gotycka powstawała od lat czterdziestych XIII wieku i rozbudowywana była jeszcze przez dwa stulecia; obie wieże mierzą po około 97 metrów. Podczas walk o miasto w 1945 roku katedra została zniszczona w blisko siedemdziesięciu procentach, a odbudowę zakończono w 1951 roku.
Hala Stulecia i wpis na listę UNESCO
Hala Stulecia powstała według projektu Maxa Berga, radcy budowlanego wrocławskiego magistratu, w latach 1911–1913. Otwarto ją 20 maja 1913 roku przy okazji Wystawy Stulecia, urządzonej w setną rocznicę bitwy pod Lipskiem. Konstrukcja jest w całości żelbetowa, a jej kopuła miała w chwili powstania największą rozpiętość na świecie, co czyniło budynek eksperymentem inżynierskim na skalę europejską.
Ta właśnie rola przesądziła o wpisie obiektu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO 13 lipca 2006 roku jako pierwszego dwudziestowiecznego budynku z Polski. Hala stoi w zespole terenów wystawowych razem z Pergolą i Halą Wieloprzestrzenną, w sąsiedztwie Parku Szczytnickiego z Ogrodem Japońskim.
Panorama Racławicka
Panorama Racławicka jest obrazem cyklorama, czyli malowidłem eksponowanym na wewnętrznej ścianie rotundy, uzupełnionym o sztuczny teren przed płótnem. Powstała między sierpniem 1893 a majem 1894 roku, a jej głównymi autorami byli Jan Styka i Wojciech Kossak, wspierani przez zespół malarzy, wśród nich Teodora Axentowicza i Włodzimierza Tetmajera. Płótno mierzy 15 na 114 metrów i przedstawia bitwę pod Racławicami stoczoną 4 kwietnia 1794 roku w czasie insurekcji kościuszkowskiej.
Dzieło powstało dla Lwowa i tam zostało udostępnione w 1894 roku. Po drugiej wojnie światowej trafiło do Wrocławia wraz ze zbiorami Ossolineum, jednak przez dziesięciolecia pozostawało zwinięte. Rotundę przy ulicy Purkyniego otwarto dla zwiedzających 14 czerwca 1985 roku, a Panorama jest obecnie oddziałem Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
Zoo i Afrykarium
Ogród zoologiczny działa we Wrocławiu od 10 lipca 1865 roku i jest najstarszą tego rodzaju placówką na obecnych ziemiach polskich. Jego historyczna zabudowa z drugiej połowy XIX wieku sąsiaduje z pawilonami wznoszonymi współcześnie.
Najbardziej znanym z nich jest Afrykarium, otwarte w 2014 roku. Placówka określa je jako jedyne na świecie oceanarium poświęcone w całości faunie Afryki. Trasa prowadzi przez kolejne środowiska wodne kontynentu, od Morza Czerwonego i Kanału Mozambickiego z basenem rekinów, przez Wybrzeże Szkieletowe, po dorzecze Konga.
Krasnale i Pomarańczowa Alternatywa
Krasnale nie są pomysłem marketingowym, lecz pozostałością po ruchu Pomarańczowa Alternatywa. Pierwsze wizerunki namalowano w nocy z 30 na 31 sierpnia 1982 roku, w stanie wojennym, na plamach farby, którymi zamalowywano antyrządowe napisy. Absurdalny rysunek na miejscu zamazanego hasła obnażał sam akt cenzury, a happeningi ruchu kierowanego przez Waldemara Fydrycha rozeszły się następnie na kolejne miasta.
Upamiętnieniem tej historii jest odsłonięty w 2001 roku pomnik Papa Krasnal. Cztery lata później Tomasz Moczek wykonał pierwsze niewielkie figurki z brązu ustawione w przestrzeni miejskiej, a za nimi poszły kolejne, fundowane przez instytucje i firmy. Liczba figurek nie jest stała i bywa podawana bardzo różnie, ponieważ nowe przybywają, a część znika wskutek kradzieży.
Uniwersytet Wrocławski i Aula Leopoldina
Uczelnia wywodzi się z akademii jezuickiej powołanej złotą bullą cesarza Leopolda I z 21 października 1702 roku, stąd jej pierwotna nazwa Academia Leopoldina. Barokowy gmach główny nad Odrą zaczęto wznosić w 1728 roku, a jego długa, ponaddwustumetrowa fasada należy do najbardziej charakterystycznych elementów panoramy miasta od strony rzeki.
Aula Leopoldina powstała w latach 1728–1732 według koncepcji Christopha Tauscha, ucznia Andrei Pozza. Freski wykonał Johann Christoph Handke z Ołomuńca, a dekorację rzeźbiarską Franz Joseph Mangoldt. Sala zachowała późnobarokowy wystrój z podziałem na podium, widownię i emporę muzyczną, a uniwersytet wykorzystuje ją do uroczystości akademickich i celów wystawienniczych.
Wieczorną i weekendową stronę miasta opisano osobno w tekście o rozrywkowej stronie Wrocławia.