Przejdź do treści

Na czym polega phishing i jak przestępcy podszywają się pod instytucje

  • przez
Smartfon z wiadomością SMS z linkiem obok laptopa z formularzem logowania

Phishing to oszustwo, w którym sprawca podszywa się pod bank, urząd, firmę kurierską albo inny zaufany podmiot, żeby skłonić odbiorcę do podania danych logowania, numeru karty lub danych osobowych, wejścia na fałszywą stronę albo przekazania pieniędzy. Według raportu rocznego CERT Polska za 2025 rok znakomita większość zagrożeń w polskiej cyberprzestrzeni to phishing, a przestępcy konsekwentnie podszywają się pod zaufane instytucje państwowe i prywatne.

Według stanu na 16 listopada 2026 r. słowo „phishing” nie pojawia się ani w Kodeksie karnym, ani w ustawie z 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej. Ustawa definiuje natomiast smishing, czyli podszycie się pod inny podmiot w wiadomości SMS, oraz CLI spoofing, czyli posłużenie się cudzym numerem przy połączeniu telefonicznym. Art. 30 i 31 tej ustawy przewidują za nie karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, jeśli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej albo wyrządzenia szkody i chce nakłonić odbiorcę między innymi do przekazania danych.

Czym jest phishing i skąd wzięła się ta nazwa

Phishing to próba wyłudzenia danych lub pieniędzy przez wiadomość, rozmowę albo stronę internetową, w której sprawca udaje kogoś innego. Słownik pojęć bezpieczeństwa amerykańskiego instytutu NIST opisuje go jako technikę uzyskiwania wrażliwych danych, na przykład numerów rachunków bankowych, przez oszukańczą prośbę w e-mailu lub na stronie internetowej. Sprawca podaje się w niej za legalną firmę albo osobę o dobrej reputacji.

Nazwa pochodzi od angielskiego słowa fishing, czyli łowienie ryb. Serwis gov.pl w tekście Ministerstwa Cyfryzacji z 11 października 2024 r. wyjaśnia, że przestępcy stosują „przynętę”, żeby nakłonić użytkownika do ujawnienia poufnych danych, takich jak kody PIN lub numery kart. Według tego samego tekstu phishing często przyjmuje formę e-maili imitujących komunikaty banków lub innych instytucji, z prośbą o potwierdzenie danych albo kliknięcie linku do fałszywej strony.

Przynęta nie ogranicza się do poczty elektronicznej. Według CERT Polska linki do stron wyłudzających dane trafiają do odbiorców przez SMS, e-mail i media społecznościowe. Raport roczny zespołu za 2025 rok podaje, że przechwycone dane logowania do bankowości i dane kart umożliwiają sprawcom przejęcie kont i wykonywanie transakcji w imieniu ofiar.

Ten sam raport wymienia wśród technik manipulacji w takich wiadomościach zwłaszcza wywoływanie poczucia pilności. Termin na odebranie rzekomego zwrotu albo groźba usunięcia dokumentów mają skłonić odbiorcę do działania bez sprawdzenia, czy wiadomość jest autentyczna.

Phishing bywa utożsamiany ze spamem, ale o tym, że wiadomość jest phishingiem, przesądza podszycie się pod inny podmiot w celu wyłudzenia. Definicję spamu przedstawia osobny tekst o tym, skąd się bierze spam i jak jest definiowany prawnie.

Jakie odmiany phishingu wyróżnia się według kanału kontaktu

Odmiany phishingu nazywa się według kanału, którym przychodzi przynęta. Smishing to wersja wysyłana SMS-em, vishing – wersja telefoniczna. Spoofing oznacza natomiast technikę podszycia się pod cudzy numer, adres lub nazwę nadawcy. Taka technika może towarzyszyć każdej z tych odmian.

PRZECZYTAJ  eSIM – czym różni się od karty SIM i jak się ją aktywuje

Smishing ma w Polsce definicję ustawową. Według art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej jest to wysłanie SMS-a, w którym nadawca podszywa się pod inny podmiot, żeby nakłonić odbiorcę do określonego zachowania. Ustawa wymienia przy tym przekazanie danych osobowych, niekorzystne rozporządzenie mieniem, otwarcie strony internetowej, wykonanie połączenia głosowego i instalację oprogramowania.

Vishing, od angielskiego voice phishing, to według tekstu w serwisie gov.pl z 17 października 2023 r. oszustwo z wykorzystaniem połączeń telefonicznych. Przestępcy podają się w nim za przedstawicieli banku lub innej firmy, za policjantów, a nawet za członków rodziny i znajomych. CERT Polska w poradniku o fałszywych konsultantach opisuje wariant, w którym rozmówca informuje o rzekomym zablokowaniu konta i nakłania do przelewu na „bezpieczne konto”.

Spoofing oznacza w słowniku NIST podszywanie się, na przykład pod uprawnionego użytkownika systemu, a podawanie się za kogoś innego słownik wymienia jako jedną z jego form. Polska ustawa z 2023 r. definiuje jedną jego postać, czyli CLI spoofing. Jest to nieuprawnione posłużenie się przy połączeniu głosowym informacją adresową wskazującą na inną osobę lub instytucję, żeby się pod nią podszyć, w szczególności żeby wywołać strach albo nakłonić odbiorcę do przekazania danych, pieniędzy lub zainstalowania oprogramowania. Informacją adresową jest według art. 2 pkt 3 numer telefonu lub identyfikator użytkownika wysyłającego komunikat. CERT Polska zwraca uwagę, że przestępcy potrafią sfałszować zarówno wyświetlany numer, jak i nazwę dzwoniącego.

Jak wygląda podszycie się pod instytucję od strony technicznej

Od strony technicznej phishing składa się zwykle z trzech elementów – wiadomości z linkiem, fałszywej strony o adresie podobnym do prawdziwego i formularza, który przechwytuje wpisane dane. W opisie kampanii podszywającej się pod dostawców energii raport roczny CERT Polska za 2025 rok wskazuje adres jako element, który odróżnia taką stronę od oryginału choćby drobnym szczegółem.

Fałszywe strony są nietrwałe. Na stronie Listy Ostrzeżeń zespół CERT Polska opisuje, że takie domeny rejestruje się w dużej liczbie, wykorzystuje w krótkim czasie od rejestracji, a potem porzuca na rzecz nowych adresów. W części o oszustwach SMS-owych raport CERT Polska podaje, że większość wejść na strony phishingowe następuje w ciągu 15 minut od otrzymania wiadomości.

Formularz bywa rozbity na etapy. W kampanii podszywającej się pod system e-TOLL, opisanej w raporcie za 2025 rok, pierwszy formularz zbierał dane osobowe z numerem dowodu osobistego, a drugi dane karty płatniczej wraz z kodem CVV/CVC. W innym przypadku strona imitująca gov.pl prosiła o numer PESEL, po czym przekierowywała na stronę podszywającą się pod operatora płatności Przelewy24 z fałszywym logowaniem do banku.

Nadawca wiadomości także bywa podrobiony. Raport CERT Polska wskazuje, że przy błędnie skonfigurowanych mechanizmach weryfikacji nadawcy poczty przestępca może podszywać się pod nadawcę z danej domeny. Takie podszycie utrudniają mechanizmy SPF, DMARC i DKIM. Art. 24 ustawy z 2023 r. nakazuje je stosować dostawcom poczty dla co najmniej 500 000 użytkowników albo dla podmiotów publicznych.

W SMS-ach podszycie może dotyczyć nazwy nadawcy, którą ustawa nazywa nadpisem. CSIRT NASK prowadzi wykaz nadpisów zastrzeżonych dla podmiotów publicznych, razem z wariantami, które mogą wprowadzać odbiorcę w błąd co do pochodzenia wiadomości. Przedsiębiorca telekomunikacyjny blokuje SMS z nadpisem z tego wykazu, jeśli nie wysłał go integrator usług SMS wpisany do wykazu integratorów usług SMS dla podmiotów publicznych. SMS z wariantem nazwy ujętym w wykazie blokuje zawsze. Nadpisu kończącego się wyrażeniem „#RP” może używać wyłącznie podmiot publiczny. Przy połączeniach z podrobionym numerem art. 16 ustawy nakłada na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego obowiązek zablokowania połączenia albo ukrycia identyfikacji numeru wywołującego.

PRZECZYTAJ  BLIK – co się dzieje między telefonem a bankiem

Pod jakie instytucje podszywali się przestępcy w 2025 roku

W 2025 roku przestępcy podszywali się pod instytucje państwowe, firmy kurierskie, operatorów płatności i dostawców energii, a stale wysoką aktywność wykazywały fałszywe witryny serwisów rządowych oraz Poczty Polskiej i InPostu. Tak opisuje ten rok przegląd kampanii w raporcie rocznym CERT Polska. Wśród utrwalonych schematów raport wskazuje jako dominujące kampanie wymierzone w hasła do poczty elektronicznej i serwisów społecznościowych.

Raport wymienia kampanie, które wykorzystywały wizerunek konkretnych instytucji i firm:

  • Ministerstwo Finansów – e-maile o rzekomym zwrocie podatku z odnośnikiem do strony imitującej portal rządowy, wyłudzające dane logowania do bankowości i dane karty,
  • InPost – e-maile ze złośliwym załącznikiem, informujące o problemie z doręczeniem przesyłki,
  • popularne firmy kurierskie – SMS-y o problemie z doręczeniem, z linkiem do strony imitującej przewoźnika,
  • e-Doręczenia – e-maile o nieodebranej przesyłce urzędowej, z odnośnikiem do witryny imitującej portal biznes.gov.pl,
  • serwisy gov.pl – wiadomości nakłaniające do telefonu, podczas którego sprawcy skłaniali ofiarę do instalacji oprogramowania do zdalnego dostępu,
  • Narodowy Fundusz Zdrowia – wiadomości o zwrocie kosztów zakupu leków, z krótkim terminem na odebranie środków,
  • dostawcy energii elektrycznej – wiadomości o zwrocie nadpłaty za prąd, kierujące do fałszywych stron wyłudzających dane kart.

CERT Polska zauważa, że materiały phishingowe mają coraz wyższą jakość wykonania. Wiadomości są pisane poprawną polszczyzną, a strony wiernie odwzorowują wygląd oryginalnych serwisów, co utrudnia rozpoznanie oszustwa.

Raport podaje też ogólną skalę pracy zespołu. W 2025 roku CERT Polska zarejestrował 658,3 tys. zgłoszeń i 260,8 tys. incydentów wszystkich kategorii, a na Listę Ostrzeżeń trafiło prawie 245 tys. domen. Zespół przyjął 295 169 zgłoszeń podejrzanych SMS-ów, o 16,8% mniej niż rok wcześniej, kiedy było ich 354 566. Jako złośliwe sklasyfikowano 81 395 wiadomości z 2025 roku wobec 140 659 w 2024 roku.

Czy phishing jest przestępstwem według polskiego prawa

Za czyny składające się na phishing polskie prawo przewiduje kary pozbawienia wolności, choć samo słowo „phishing” w przepisach nie występuje. Nie ma go ani w tekście jednolitym Kodeksu karnego (Dz.U. 2026 poz. 1342), ani w ustawie z 2023 r., stan na 16 listopada 2026 r.

Ustawa o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2023 poz. 1703, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1803) w większości przepisów obowiązuje od 25 września 2023 r. Zawiera dwa przepisy karne odpowiadające wprost odmianom phishingu. Art. 30 dotyczy osoby, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej albo wyrządzenia innej osobie szkody wysyła SMS, MMS lub wiadomość przez inną usługę komunikacji interpersonalnej, podszywając się pod inny podmiot, żeby nakłonić odbiorcę do przekazania danych, niekorzystnego rozporządzenia mieniem, przekazania haseł lub kodów dostępu albo do otwarcia strony, wykonania połączenia czy instalacji oprogramowania. Art. 31 dotyczy osoby, która w tym samym celu posługuje się bez uprawnienia przy połączeniu głosowym cudzą informacją adresową, żeby nakłonić odbiorcę do przekazania danych, niekorzystnego rozporządzenia mieniem, przekazania kodów dostępu albo do instalacji oprogramowania. W obu przypadkach ustawa przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a w wypadku mniejszej wagi grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienie wolności do roku.

W Kodeksie karnym art. 287 § 1 dotyczy osoby, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmienia, usuwa lub wprowadza nowy zapis takich danych. Przepis przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat, a w § 3 ustawodawca określa ten czyn mianem oszustwa. Art. 286 § 1 obejmuje doprowadzenie innej osoby, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd albo wyzyskanie błędu i przewiduje karę od 6 miesięcy do 8 lat.

PRZECZYTAJ  NFC, czyli jak działa komunikacja zbliżeniowa w telefonie

Art. 190a § 2 to jedyny przepis Kodeksu karnego, w którym pada słowo „podszywając”. Obejmuje osobę, która, podszywając się pod „inną osobę”, wykorzystuje jej wizerunek lub dane i przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą. Chroni więc osobę, pod którą ktoś się podszywa, i przewiduje karę od 6 miesięcy do 8 lat. Czyn ten jest ścigany na wniosek pokrzywdzonego. O tym, który przepis stosuje się w konkretnej sprawie, rozstrzygają organy ścigania i sąd.

Gdzie zgłasza się phishing i co dzieje się ze zgłoszeniem

Według stanu na 16 listopada 2026 r. zgłoszenia phishingu przyjmuje CERT Polska, zespół powołany w 1996 roku. Działa w strukturach NASK – Państwowego Instytutu Badawczego i realizuje zadania CSIRT NASK. Stronę wyłudzającą dane zgłasza się przez formularz pod adresem incydent.cert.pl/phishing, a podejrzanego SMS-a przez przesłanie go na bezpłatny numer 8080.

Numer 8080 ma podstawę w art. 5 ustawy z 2023 r., według którego CSIRT NASK przyjmuje pod nim zgłoszenia wiadomości podejrzanych o smishing, a przedsiębiorcy telekomunikacyjni zapewniają bezpłatne korzystanie z niego. CERT Polska podaje, że wiadomość przesyła się funkcją „przekaż” albo „udostępnij”, a numer przyjmuje wyłącznie SMS-y. Wysłanie jest bezpłatne, a w roamingu kosztuje tyle, ile przewiduje cennik operatora. Według raportu rocznego za 2025 rok numer uruchomiono w listopadzie 2023 roku, a zgłoszenia przyjmowane są także przez aplikację mObywatel w usłudze Bezpiecznie w sieci. Tekst Ministerstwa Cyfryzacji w serwisie gov.pl wymienia też możliwość zgłoszenia sprawy policji.

Zgłoszone SMS-y służą do tworzenia wzorców wiadomości. Według art. 4 i 6 ustawy CSIRT NASK przekazuje wzorzec przedsiębiorcom telekomunikacyjnym, a ci niezwłocznie blokują pasujące do niego wiadomości. Raport roczny CERT Polska podaje, że w 2025 roku 790 takich wzorców doprowadziło do zablokowania 1 883 610 złośliwych SMS-ów.

Domeny, które po analizie uznano za służące wyłudzeniom, trafiają na Listę Ostrzeżeń zarówno ze zgłoszeń, jak i z inicjatywy zespołu. CERT Polska prowadzi listę od marca 2020 roku. Od 2023 roku art. 20 ustawy o zwalczaniu nadużyć wskazuje jako podmiot odpowiedzialny za nią CSIRT NASK, którego zadania realizuje CERT Polska. Według strony Listy Ostrzeżeń domeny umieszcza się na liście na 6 miesięcy. Przedsiębiorca telekomunikacyjny, który przystąpił do porozumienia z Prezesem UKE, ministrem właściwym do spraw informatyzacji i NASK, może zablokować dostęp do takich stron.

Źródła: Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1342 (obwieszczenie Marszałka Sejmu z 2 października 2026 r., stan prawny na 27 września 2026 r.), https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1342/text.pdf – art. 190a, 286 i 287. Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej, Dz.U. 2023 poz. 1703, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1803, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1803/text.pdf – art. 2–6, 10, 12, 13, 14, 16, 20, 24, 30, 31 i 47. CERT Polska, „Raport roczny 2025 z działalności CERT Polska. Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu”, NASK-PIB, Warszawa 2026, https://cert.pl/uploads/docs/Raport_CP_2025.pdf. CERT Polska, strony „Lista Ostrzeżeń” (https://cert.pl/lista-ostrzezen/), „O nas” (https://cert.pl/o-nas/) i „Fałszywi konsultanci” (https://cert.pl/baza-wiedzy/falszywi-konsultanci). Gov.pl, Baza wiedzy, „Phishing jako najczęściej spotykana forma cyberataków” (11.10.2024) i „Uważaj na vishing – czyli oszustwo z wykorzystaniem połączeń telefonicznych” (17.10.2023), https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy. NIST Computer Security Resource Center, Glossary, hasła „phishing” i „spoofing”, https://csrc.nist.gov/glossary. Wszystkie źródła odczytane 16 listopada 2026 roku.