„Zanocuj w lesie” to program Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, w którym nadleśnictwa wyznaczyły fragmenty lasu, gdzie nocleg pod namiotem lub w hamaku nie narusza zakazu biwakowania z ustawy o lasach. Według strony „Pytania dotyczące Programu” na lasy.gov.pl (stan na 12 marca 2026 roku, odczyt 7 października 2026 roku) obszary objęte programem mają łączną powierzchnię około 643 000 ha. Regulamin dopuszcza w jednym miejscu nocleg maksymalnie 9 osób przez nie dłużej niż 2 noce z rzędu bez zgłoszenia.
Program zaczął się jako pilotaż – według strony programu na lasy.gov.pl (strona bez daty publikacji, odczyt 7 października 2026 roku) ruszył 21 listopada 2019 roku w kilkunastu regionach Polski, na obszarach o łącznej powierzchni ponad 60 tys. ha, i miał potrwać rok. Według komunikatu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu z 30 kwietnia 2021 roku pilotaż objął 46 miejsc, a od 1 maja 2021 roku Lasy Państwowe miały udostępnić ponad 600 tysięcy hektarów w 425 nadleśnictwach.
Przepisy przytoczone w tekście sprawdzono 7 października 2026 roku. Granice obszarów publikuje mapa Banku Danych o Lasach, do której odsyła serwis programu zanocujwlesie.lasy.gov.pl – ten tekst mapy nie zastępuje.
Czym jest program i skąd biorą się jego liczby
Program nie tworzy infrastruktury turystycznej, lecz wskazuje fragmenty lasu, w których nadleśniczy dopuszcza nocleg. Według FAQ programu (stan na 12 marca 2026 roku) na tych obszarach nie ma ławek ani wiat – to „wyłącznie dziki fragment lasu”. Lasy Państwowe nie oznaczają granic obszarów w terenie tablicami; według tej samej strony granice widać na mapie, a w nadleśnictwach nizinnych także po słupkach oddziałowych.
Według FAQ (stan na 12 marca 2026 roku) rozmiar obszaru waha się od 5 830 ha w Nadleśnictwie Świdwin (RDLP Szczecinek) do 250 ha w Nadleśnictwie Żagań (RDLP Zielona Góra).
Materiały Lasów Państwowych podają powierzchnię programu w trzech wartościach. Strona programu na lasy.gov.pl bez daty publikacji nadal opisuje pilotaż i „ponad 60 tys. ha”. Komunikaty z 30 kwietnia 2021 roku i z 26 listopada 2025 roku oraz serwis programu zanocujwlesie.lasy.gov.pl podają „ponad 600 tysięcy hektarów”, a FAQ z 12 marca 2026 roku – „ok. 643 000 ha”. Wartość z FAQ mieści się w określeniu „ponad 600 tysięcy hektarów”, więc te dwie liczby sobie nie przeczą.
Według stopki i deklaracji dostępności Centrum Informacyjne Lasów Państwowych prowadzi serwis zanocujwlesie.lasy.gov.pl, a stronę główną serwisu według jego interfejsu REST ostatnio zmieniono 1 sierpnia 2022 roku. Liczbę 425 nadleśnictw podają między innymi komunikat RDLP w Poznaniu z 30 kwietnia 2021 roku, jeszcze jako zapowiedź, i serwis programu, według którego Lasy Państwowe „udostępniły” obszary w 425 nadleśnictwach. Strona programu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie z 5 maja 2025 roku podaje, że miłośnicy noclegów na łonie natury „mogą zanocować na specjalnie wyznaczonych obszarach w 425 nadleśnictwach w całej Polsce” (odczyt 7 października 2026 roku). Cztery strony programu na lasy.gov.pl – strona główna, FAQ, regulamin i mapa – liczby nadleśnictw nie podają.
Na jakiej podstawie prawnej działa program
Ustawa o lasach nie wymienia programu ani jego nazwy – w tekście jednolitym z 2026 roku słowo „zanocuj” nie występuje. Punktem zaczepienia jest art. 30 ust. 1 pkt 10, który zabrania w lasach „biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nadleśniczego”. Obszary programu są właśnie takimi miejscami – według wzorca regulaminu opublikowanego na lasy.gov.pl (23 grudnia 2024 roku) „gospodarzem terenu jest nadleśniczy”, a według FAQ obszary wyznaczono w nadleśnictwach.
Przytaczane brzmienia pochodzą z ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach w tekście jednolitym ogłoszonym obwieszczeniem Marszałka Sejmu z dnia 18 maja 2026 r. (Dz. U. poz. 663), z uwzględnieniem stanu prawnego na dzień 14 maja 2026 roku. Wykaz aktów zmieniających w systemie Europejskiego Identyfikatora Prawodawstwa nie zawierał 7 października 2026 roku żadnej zmiany ustawy ogłoszonej w 2026 roku.
Zasadą ustawy jest dostęp, nie zakaz. Według art. 26 ust. 1 lasy stanowiące własność Skarbu Państwa są udostępniane dla ludności, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Stałym zakazem wstępu ustawa obejmuje uprawy leśne do 4 m wysokości, powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne, ostoje zwierząt, źródliska rzek i potoków oraz obszary zagrożone erozją (art. 26 ust. 2). Nadleśniczy wprowadza zakaz okresowy, gdy wystąpiło zniszczenie albo znaczne uszkodzenie drzewostanów lub degradacja runa, gdy występuje duże zagrożenie pożarowe albo gdy trwają zabiegi gospodarcze związane z hodowlą, ochroną lasu lub pozyskaniem drewna (art. 26 ust. 3). Takie miejsca mogą leżeć wewnątrz obszaru programu – FAQ i wzorzec regulaminu mówią o tym wprost, powołując art. 26. Lasy objęte zakazem stałym lub okresowym, z wyjątkiem upraw leśnych do 4 m, oznacza się tablicami z napisem „zakaz wstępu” oraz wskazaniem przyczyny i terminu (art. 26 ust. 4).
Według FAQ nocleg na obszarach programu jest możliwy w każdym dniu i porze roku, z zastrzeżeniem okresowego zakazu wstępu do lasu; mapę takich zakazów prowadzi Bank Danych o Lasach. Serwis programu przypomina ponadto, że „fragmenty lub całe obszary wyznaczone do nocowania mogą być czasowo wyłączane z użytkowania ze względu na sytuację przeciwpożarową lub inne względy związane z bezpieczeństwem nocujących oraz otaczającej ich przyrody” (odczyt 7 października 2026 roku).
Zakaz z powodu zagrożenia pożarowego ma w przepisach wykonawczych warunek liczbowy. Według § 12 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1065) zakaz wstępu do lasu wprowadza się przy 3. stopniu zagrożenia pożarowego, jeżeli przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 będzie niższa od 10%. Ten sam akt nazywa 3. stopień „dużym zagrożeniem” i wyznacza okres oznaczania stopni – od 1 marca, nie wcześniej jednak niż po ustąpieniu pokrywy śnieżnej, do 30 września (§ 3 ust. 1 i 6). Stopień oznacza się o godzinie 9:00 i 13:00 (§ 3 ust. 7), a FAQ programu podaje jako godziny aktualizacji zagrożenia 10:00 i 14:00. Mapa zagrożenia pożarowego Instytutu Badawczego Leśnictwa podaje okres codziennych opracowań od 1 marca do 30 września i ten sam próg wilgotności ściółki (odczyt 7 października 2026 roku).
Co regulamin dopuszcza, a czego zabrania
Regulamin opublikowany przez Dyrekcję Generalną jest wzorcem – szczegółowe regulaminy poszczególnych obszarów umieszczają nadleśnictwa na swoich stronach. Limit bez zgłoszenia brzmi w nim: „W jednym miejscu może nocować maksymalnie 9 osób, przez nie dłużej niż 2 noce z rzędu”. Według FAQ zgłoszenia wymaga nocleg w grupie większej niż dziewięć osób, na dłużej niż dwie noce albo jedno i drugie naraz. Zgłoszenie trafia mailowo na adres nadleśnictwa nie później niż 2 dni robocze przed planowanym noclegiem, a zgodą na pobyt jest mailowe potwierdzenie nadleśnictwa. Według wzorca regulaminu zgłoszenie zawiera imię i nazwisko, telefon, adres e-mail, liczbę nocy z datami, liczbę osób, planowane miejsce biwakowania oraz zgodę na przetwarzanie danych osobowych.
Wzorzec regulaminu rekomenduje hamak lub płachtę biwakową, a namiot – na trwałej nawierzchni, bez szkody dla runa leśnego i bez rozgarniania ściółki. Ten sam wzorzec zakazuje pozyskiwania drewna i innego materiału w dowolnym celu, także na ognisko czy konstrukcje obozowe. Zbiór owoców i grzybów na własny użytek wzorzec dopuszcza z wyłączeniem gatunków podlegających ochronie gatunkowej i oznakowanych miejsc, w których zbiór płodów runa leśnego jest zabroniony. Ustawa udostępnia lasy Skarbu Państwa do zbioru płodów runa leśnego na potrzeby własne w art. 27 ust. 1 pkt 1, z uwzględnieniem zakazów z art. 26 i art. 30.
Ogień regulują dwa poziomy przepisów. Ustawa zakazuje w lasach, na terenach śródleśnych i w odległości do 100 m od granicy lasu rozniecania ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego oraz korzystania z otwartego płomienia (art. 30 ust. 3 pkt 1 i 2). Regulamin powtarza, że rozpalenie ogniska jest możliwe jedynie w miejscach wyznaczonych przez nadleśniczego, a drewno przynosi się ze sobą, chyba że nadleśnictwo wskaże lokalizacje z drewnem na miejscu. Ustawa nie wymienia kuchenek gazowych, a zakaz korzystania z otwartego płomienia z art. 30 ust. 3 pkt 2 – inaczej niż zakaz rozniecania ognia z pkt 1 – nie zawiera wyjątku dla miejsc wyznaczonych. Dopuszczenie kuchenek na obszarach programu wynika z dokumentów Lasów Państwowych – według FAQ decyzję o ich używaniu na danym obszarze podejmuje nadleśnictwo, a dla obszarów z dopuszczonymi kuchenkami ta sama strona wymienia cztery warunki:
- sprawdzenie zagrożenia pożarowego dwukrotnie w ciągu dnia – według FAQ aktualizacje zagrożenia pojawiają się o 10:00 i 14:00;
- zakaz używania kuchenek przy dużym zagrożeniu, czyli 3. „czerwonym” stopniu;
- używanie kuchenek tylko pod stałym nadzorem;
- zakaz używania kuchenek na glebach torfowych, w młodnikach i drzewostanach o koronach poniżej 5 m od ziemi oraz na powierzchniach porośniętych wysokimi trawami i wrzosem.
Według FAQ na obszar programu nie można wjechać kamperem, bo wjazd do lasu pojazdami jest zabroniony. Ustawa reguluje ruch w lesie w art. 29 ust. 1 – ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie jest dozwolony jedynie drogami publicznymi, a drogami leśnymi tylko wtedy, gdy są oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch.
Jakie sankcje przewidują przepisy
Sama ustawa o lasach nie zawiera przepisu karnego za naruszenie zakazów z art. 30 – jej jedyne kary to administracyjne kary pieniężne z art. 66a–66e, dotyczące przywozu drewna i wprowadzania go do obrotu. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, ze zmianami ogłoszonymi do 7 października 2026 roku) nie zna też wykroczenia nazwanego biwakowaniem; słowo „biwak” nie występuje ani w tekście jednolitym, ani w czterech ustawach zmieniających ogłoszonych po nim. Kodeks wykroczeń karze natomiast wiele zachowań, których ustawa o lasach zakazuje niezależnie, w tym rozniecanie ognia, wjazd pojazdem, zaśmiecanie i zbieranie ściółki. Za umyślne naruszenie zakazów obowiązujących w parkach narodowych i rezerwatach przyrody, w tym zakazu biwakowania poza miejscami wyznaczonymi (art. 15 ust. 1 pkt 23), ustawa o ochronie przyrody przewiduje karę aresztu albo grzywny (art. 127 pkt 1 lit. a i b).
Ogień w lesie ma własny przepis. Według art. 82 § 3 Kodeksu wykroczeń kto na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk oraz w odległości do 100 m od nich roznieca ogień poza miejscami wyznaczonymi do tego celu albo pali tytoń, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych do pobytu ludzi, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. (Dz. U. poz. 1814), obowiązująca od 2 stycznia 2026 roku, usunęła z katalogu kar za ten czyn naganę. Ta sama ustawa dopisała art. 82 § 1–3, 4 i 5 do art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń, według którego za wymienione w nim wykroczenia grzywnę wymierza się w wysokości do 30 000 złotych; ogólna górna granica grzywny z art. 24 § 1 wynosi 5000 złotych. Nadała też art. 96 § 1ad Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia brzmienie, według którego w postępowaniu mandatowym za wykroczenia z art. 82 § 1–3, 4 i 5 można nałożyć grzywnę do 5000 zł, a w przypadku, o którym mowa w art. 9 § 1 Kodeksu wykroczeń – do 6000 zł.
Wjazd pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do cudzego lasu w miejscu, w którym jest to niedozwolone, albo pozostawienie takiego pojazdu w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym, podlega karze grzywny (art. 161 Kodeksu wykroczeń). Zaśmiecanie lasu, zanieczyszczanie gleby lub wody albo wyrzucanie do lasu odpadów podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 500 złotych (art. 162 § 1).
Rozdział XIX Kodeksu wykroczeń „Szkodnictwo leśne, polne i ogrodowe” zawiera też inne wykroczenia leśne. W lesie, który nie należy do sprawcy, Kodeks karze grzywną do 250 złotych albo naganą zbieranie mchu, ściółki, gałęzi, kory, szyszek lub ziół (art. 153 § 1 pkt 2 i 3), a grzywną – wyrąb gałęzi, korzeni lub krzewów albo zabieranie wyrąbanych gałęzi (art. 148 § 1). Grzywną albo naganą Kodeks karze rozgarnianie ściółki połączone z niszczeniem grzybów lub grzybni (art. 163) i puszczanie psa luzem w lesie, z wyjątkami wymienionymi w przepisie (art. 166). Nieopuszczenie lasu wbrew żądaniu osoby uprawnionej grozi grzywną do 500 złotych lub naganą (art. 157 § 1).
Gdzie jest oficjalna mapa i co zmieniło się w programie
Źródłem granic obszarów jest mapa Banku Danych o Lasach pod adresem bdl.lasy.gov.pl/portal/mapy – według strony „Mapa obszarów objętych Programem” (stan na 12 marca 2026 roku) obszary są widoczne w „Mapie zagospodarowania turystycznego” po wyłączeniu warstw „Infrastruktura turystyczna” i „Ścieżki dydaktyczne”. Te same warstwy ma mobilna wersja mBDL. Według tej samej strony dokładne dane geograficzne obszarów publikują też nadleśnictwa w zakładce „Turystyka”.
Trzy z czterech stron programu na lasy.gov.pl noszą daty 23 grudnia 2024 roku (wzorzec regulaminu) i 12 marca 2026 roku (FAQ i mapa), a strona główna programu daty publikacji nie ma. Zasada o kuchenkach gazowych brzmi w dokumentach z różnych lat inaczej. Komunikat RDLP w Poznaniu z 30 kwietnia 2021 roku zapowiadał, że kuchenek będzie można używać tylko w 46 miejscach pilotażu. Wzorzec regulaminu z 23 grudnia 2024 roku dopuszcza ich używanie na obszarze programu pod warunkami, z których pierwszy odsyła do informacji nadleśnictwa, a FAQ z 12 marca 2026 roku podaje, że decyzję dla danego obszaru podejmuje nadleśnictwo.
Według komunikatu opublikowanego 26 listopada 2025 roku na stronie Nadleśnictwa Koszęcin Lasy Państwowe uruchomiły anonimową ankietę ewaluacyjną programu, aktywną do 7 grudnia 2025 roku, a zebrane informacje mają posłużyć do oceny i ulepszania programu. Wyników tej ewaluacji nie podawały do 7 października 2026 roku ani cztery strony programu na lasy.gov.pl, ani serwis zanocujwlesie.lasy.gov.pl.
Program powstał z myślą o osobach uprawiających bushcraft i surwiwal – tę praktykę opisuje osobno tekst o bushcrafcie. Program jest jedną z form wyznaczenia miejsc, o których mówi art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o lasach – poza jego obszarami biwakowanie w lasach pozostaje zakazane wszędzie tam, gdzie miejsca nie wyznaczył właściciel lasu lub nadleśniczy. W lasach w użytkowaniu wieczystym i w lasach Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa tę kompetencję nadleśniczego wykonuje według art. 31 odpowiednio użytkownik wieczysty albo Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. W parkach narodowych i rezerwatach przyrody ustawa o ochronie przyrody zabrania biwakowania z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska (art. 15 ust. 1 pkt 23, Dz. U. z 2026 r. poz. 13, ze zmianami ogłoszonymi do 7 października 2026 roku).
Źródła: Lasy Państwowe, lasy.gov.pl – strona „Program «Zanocuj w lesie»” (bez daty publikacji), „Pytania dotyczące Programu «Zanocuj w lesie»” (12 marca 2026 r.), „Mapa obszarów objętych Programem «Zanocuj w lesie»” (12 marca 2026 r.), „Regulamin korzystania z obszarów objętych programem «Zanocuj w lesie»” (23 grudnia 2024 r., brzmienie ogólne); Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, serwis programu zanocujwlesie.lasy.gov.pl – strona główna (ostatnia zmiana 1 sierpnia 2022 r. według interfejsu REST serwisu) i deklaracja dostępności; Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu, komunikat „Zanocuj w lesie” z 30 kwietnia 2021 r.; Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Lublinie, strona „Program «Zanocuj w lesie»” z 5 maja 2025 r.; Nadleśnictwo Koszęcin, komunikat „Wypowiedz się na temat programu «Zanocuj w lesie»” z 26 listopada 2025 r.; Instytut Badawczy Leśnictwa, „Mapa zagrożenia pożarowego” (bazapozarow.ibles.pl); ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2026 r. poz. 663) – art. 26, art. 27 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 3, art. 31 oraz art. 66a–66e, tekst jednolity z obwieszczenia Marszałka Sejmu z dnia 18 maja 2026 r.; rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1065) – § 3 ust. 1, 6 i 7 oraz § 12; wykaz aktów zmieniających i tekstów jednolitych dla Dz. U. 1991 nr 101 poz. 444, Dz. U. 1971 nr 12 poz. 114 i Dz. U. 2001 nr 106 poz. 1148 z API Europejskiego Identyfikatora Prawodawstwa Kancelarii Sejmu; ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734) – art. 24 § 1 i 1a, art. 82 § 3, art. 148 § 1, art. 153 § 1, art. 157 § 1, art. 161, art. 162 § 1, art. 163 i art. 166; ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. poz. 1814) – art. 1–3; ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 13) – art. 15 ust. 1 pkt 23 i art. 127 pkt 1 lit. a i b, tekst jednolity z obwieszczenia Marszałka Sejmu z dnia 5 grudnia 2025 r., wraz ze sprawdzeniem zmian ogłoszonych po nim (Dz. U. z 2026 r. poz. 426, 737 i 912); ustawa z dnia 17 października 2025 r. (Dz. U. poz. 1676), ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. (Dz. U. poz. 1818), ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. (Dz. U. poz. 1872) i ustawa z dnia 11 marca 2026 r. (Dz. U. poz. 473) – sprawdzone jako ogniwa łańcucha nowelizacji Kodeksu wykroczeń i art. 96 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Źródła odczytane 18 września 2026 roku i ponownie 7 października 2026 roku.