Odcinkowy pomiar prędkości to metoda automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym, w której dwa urządzenia ustawione na początku i na końcu wyznaczonego odcinka drogi zapisują moment przejazdu pojazdu, a system przelicza czas pokonania tego odcinka na prędkość średnią. Odczytywaną wartością jest właśnie średnia prędkość na całym odcinku, a nie prędkość chwilowa w jednym miejscu.
W Polsce taki pomiar należy do zadań Inspekcji Transportu Drogowego, a jego obsługą zajmuje się Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym, czyli CANARD, działające w ramach Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. Podstawę pomiaru opisuje Prawo o ruchu drogowym, a samo urządzenie jako przyrząd pomiarowy podlega prawnej kontroli metrologicznej na podstawie Prawa o miarach.
Poniższy tekst zbiera to, co wynika z przepisów w brzmieniu obowiązującym: jak liczona jest prędkość średnia, czym pomiar odcinkowy różni się od fotoradaru punktowego, kto go prowadzi oraz na jakich aktach stoją sam pomiar i dopuszczenie urządzeń do użytku. Nie zawiera listy lokalizacji, wysokości mandatów ani wskazówek dotyczących jazdy.
Jak system wylicza prędkość średnią
Prędkość średnia na odcinku to iloraz długości odcinka i czasu, w jakim pojazd go pokonał. Urządzenie odcinkowe nie rejestruje prędkości w jednej chwili, tylko odnotowuje przejazd pojazdu w dwóch miejscach i z różnicy czasów ustala, jak szybko poruszał się on między nimi.
Prawo o ruchu drogowym opisuje ten sposób w art. 129h ust. 2. Przepis mówi o urządzeniach rejestrujących, które ujawniają naruszenia na określonym odcinku drogi i rejestrują w szczególności obraz pojazdu wraz z numerem rejestracyjnym, datę, czas oraz określenie odcinka, a także średnią prędkość, z jaką pojazd poruszał się na tym odcinku, oraz prędkość dopuszczalną na nim obowiązującą.
Skoro długość odcinka jest znana, a urządzenia zapisują czas wjazdu i czas wyjazdu, wynik sprowadza się do podzielenia drogi przez czas. Wartość odnosi się do całego odcinka, więc opisuje przeciętne tempo jazdy między punktami pomiarowymi, a nie prędkość odczytaną w pojedynczym punkcie.
Czym pomiar odcinkowy różni się od fotoradaru punktowego
Fotoradar punktowy rejestruje prędkość pojazdu w jednym miejscu i w jednej chwili, a pomiar odcinkowy – prędkość średnią na całym odcinku drogi. Rozróżnienie to wynika wprost z Prawa o ruchu drogowym, które opisuje oba sposoby w osobnych ustępach tego samego artykułu.
W przypadku stacjonarnego urządzenia działającego punktowo art. 129h ust. 1 wymienia wśród rejestrowanych danych prędkość, z jaką poruszał się pojazd, oraz prędkość dopuszczalną w miejscu i czasie popełnienia naruszenia. Pomiar dotyczy więc konkretnego punktu drogi.
W przypadku pomiaru odcinkowego art. 129h ust. 2 wskazuje jako rejestrowaną wartość średnią prędkość na odcinku oraz prędkość dopuszczalną na tym odcinku. Różnica sprowadza się do tego, że jedno urządzenie ocenia prędkość w miejscu ustawienia, a drugie – przeciętną prędkość utrzymywaną na dłuższym fragmencie trasy.
Kto prowadzi pomiar odcinkowy
Ujawnianie przekroczeń dopuszczalnej prędkości za pomocą stacjonarnych urządzeń rejestrujących ustawionych w pasie drogowym dróg publicznych należy do Inspekcji Transportu Drogowego. Zadanie to wykonuje Główny Inspektor Transportu Drogowego przy pomocy Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego oraz jego delegatur terenowych.
Tę właściwość ustala art. 129g Prawa o ruchu drogowym – ust. 1 przypisuje ujawnianie naruszeń Inspekcji Transportu Drogowego, a ust. 3 wskazuje Głównego Inspektora jako organ wykonujący to zadanie. Część operacyjną prowadzi Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym, czyli CANARD, które według serwisu Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego obsługuje automatyczny nadzór, w tym odcinkowe pomiary prędkości (stan na 15 października 2026 roku).
Poza samą rejestracją naruszenia Inspekcja Transportu Drogowego prowadzi czynności wyjaśniające oraz kieruje do sądu wnioski o ukaranie, co wynika z art. 129g ust. 2. Pomiar jest zatem początkiem postępowania, a nie całą jego procedurą.
Na jakich przepisach stoi pomiar
Pomiar odcinkowy opiera się na art. 129g i art. 129h Prawa o ruchu drogowym. Przepisy te wskazują, kto prowadzi pomiar, co urządzenie rejestruje i jakie dane trafiają do postępowania o wykroczenie.
Samo urządzenie definiuje art. 2 pkt 59 ustawy. Urządzenie rejestrujące to stacjonarne, przenośne albo zainstalowane w pojeździe urządzenie, które ujawnia i zapisuje za pomocą technik utrwalania obrazów naruszenia przepisów ruchu drogowego popełniane przez kierujących pojazdami.
Przy pomiarze odcinkowym art. 129h ust. 2 wymienia dane rejestrowane w szczególności:
- obraz pojazdu wraz z numerem rejestracyjnym,
- datę, czas oraz określenie odcinka drogi,
- średnią prędkość, z jaką pojazd poruszał się na odcinku,
- prędkość dopuszczalną na tym odcinku,
- numer identyfikacyjny urządzenia rejestrującego.
Prawo o ruchu drogowym zawiera też wskazówkę dla aktu wykonawczego. Zgodnie z art. 129h ust. 5 pkt 3 rozporządzenie określające sposób dokonywania pomiarów przez urządzenia rejestrujące ma uwzględniać możliwość błędu kierowcy do 10 km/h włącznie w utrzymaniu dopuszczalnej prędkości. Przepis odnosi tę regułę do treści rozporządzenia, a nie do wysokości kary.
Legalizacja urządzeń do pomiaru prędkości
Urządzenie do pomiaru prędkości jest przyrządem pomiarowym, który przed dopuszczeniem do użytku przechodzi prawną kontrolę metrologiczną. Reguluje ją Prawo o miarach, a szczegółowe wymagania techniczne dla takich przyrządów opisuje odrębne rozporządzenie.
Prawo o miarach w art. 8 ust. 1 zalicza do przyrządów podlegających prawnej kontroli metrologicznej między innymi te stosowane w ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zgodnie z art. 8 ust. 2 kontrola ta obejmuje zatwierdzenie typu przyrządu na podstawie badania typu, legalizację przed wprowadzeniem egzemplarza do obrotu lub użytkowania oraz legalizację ponowną dla przyrządów już używanych.
Pojęcia te ustawa definiuje w art. 4. Zatwierdzenie typu to decyzja potwierdzająca, że dany typ przyrządu spełnia wymagania, a legalizacja to sprawdzenie i stwierdzenie w drodze decyzji, poświadczone dowodem legalizacji, że przyrząd wymagania spełnia. Szczegółowe wymagania oraz zakres badań i sprawdzeń dla przyrządów do pomiaru prędkości pojazdów w kontroli ruchu drogowego określa rozporządzenie ogłoszone w tekście jednolitym jako Dz.U. 2019 poz. 1081.
Który dokument opisuje stan obowiązujący
Aktualne brzmienie przepisów o pomiarze zawiera tekst jednolity Prawa o ruchu drogowym ogłoszony jako Dz.U. 2024 poz. 1251, a przepisów o kontroli metrologicznej – tekst jednolity Prawa o miarach ogłoszony jako Dz.U. 2022 poz. 2063. Artykuły 129g i 129h występują w brzmieniu z tego tekstu jednolitego i nie zostały zmienione nowelizacjami ogłoszonymi po jego publikacji.
Opracowania opisujące pomiar odcinkowy na podstawie wcześniejszych wersji przepisów mogą pomijać późniejsze zmiany, dlatego data publikacji takiego materiału rozstrzyga o jego przydatności. Odrębną warstwą zmienną są lokalizacje pomiarów oraz wysokość kar, które nie wynikają z brzmienia powołanych wyżej artykułów i bywają aktualizowane niezależnie.
Źródła: ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 21 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1251) – art. 2 pkt 59, art. 129g, art. 129h; ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach, w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego jako Dz.U. 2022 poz. 2063 – art. 4 oraz art. 8; rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 lutego 2014 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przyrządy do pomiaru prędkości pojazdów w kontroli ruchu drogowego, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów, w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego jako Dz.U. 2019 poz. 1081; Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym (CANARD), serwis Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego (canard.gitd.gov.pl, dostęp przez gov.pl). Teksty aktów pobrane z API ELI Sejmu. Stan na 15 października 2026 roku.