Finanse polskich gospodarstw domowych opisują trzy odrębne zestawy danych publicznych: badanie budżetów gospodarstw domowych prowadzone przez Główny Urząd Statystyczny, badanie dochodów i warunków życia EU-SILC oraz rachunki sektorowe publikowane przez Eurostat. Każdy mierzy co innego – pierwszy przepływy w budżecie miesięcznym, drugi rozkład dochodów rocznych, trzeci relacje między oszczędnościami, zobowiązaniami i dochodem całego sektora.
Poniższy tekst zestawia poziom dochodu i wydatków na osobę, strukturę źródeł dochodu, strukturę wydatków według kategorii, rozkład dochodów wobec wartości przeciętnej oraz dane o oszczędnościach i zadłużeniu. Przywołane wielkości pochodzą z publikacji z lat 2025 i 2026; stan na sierpień 2026.
Ile wynosi przeciętny dochód i przeciętny wydatek na osobę
Badanie budżetów gospodarstw domowych publikuje wielkości w przeliczeniu na jedną osobę. Sumy dochodów i wydatków całego gospodarstwa dzielone są przez liczbę jego członków. W 2025 roku przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę wyniósł według GUS 3500 zł i był wyższy niż rok wcześniej nominalnie o 10,5%, a realnie o 6,7%. Przeciętne miesięczne wydatki osiągnęły 2015 zł, czyli nominalnie o 7,3% i realnie o 3,6% więcej. Udział wydatków w dochodzie rozporządzalnym zmalał z 59,3% do 57,6% – rosły zatem obie wielkości, a zmieniła się proporcja między nimi.
Rozpiętość między grupami społeczno-ekonomicznymi pozostała wyraźna. Najwyższy dochód na osobę, 4198 zł, oraz najwyższe wydatki, 2270 zł, wystąpiły w gospodarstwach osób pracujących na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym. Najniższym dochodem dysponowały gospodarstwa rencistów: 2541 zł, o 27,4% poniżej średniej krajowej, przy udziale wydatków w dochodzie sięgającym 72,1%.
W strukturze dochodu ogółu gospodarstw domowych dominowały w 2025 roku dochody z pracy najemnej (53,5% wobec 54,7% rok wcześniej) oraz świadczenia z ubezpieczeń społecznych (24,0%, w tym emerytury 21,5%). Praca na własny rachunek dała 10,3%, pozostałe świadczenia społeczne 6,1% (samo świadczenie wychowawcze 4,1%), gospodarstwo rolne 4,4%, a dochody z własności, wynajmu i pozostałe – 1,7%.
Struktura wydatków według kategorii
Udziały poszczególnych grup w przeciętnych miesięcznych wydatkach na osobę w 2025 roku układały się według GUS następująco:
- żywność i napoje bezalkoholowe – 25,1%,
- użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii – 19,4%, w tym same nośniki energii 10,9%,
- transport – 9,8%,
- rekreacja i kultura – 7,2%,
- pozostałe towary i usługi – 6,2%,
- zdrowie – 6,0%,
- restauracje i hotele – 5,3%,
- wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego – 5,0%,
- łączność – 3,8%,
- odzież i obuwie – 3,6%,
- napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe – 2,4%,
- edukacja – 1,0%.
Dwie pierwsze pozycje odpowiadały łącznie za blisko połowę budżetu. Zmiany wobec 2024 roku mieściły się w przedziale od -0,9 punktu procentowego przy transporcie do +0,6 punktu przy użytkowaniu mieszkania i nośnikach energii. Udział żywności bywał w ostatnich latach wyższy. W 2020 roku sięgnął 27,7%, po czym wrócił do poziomu notowanego pod koniec poprzedniej dekady.
Dlaczego średnia bywa myląca
Rozkład dochodów jest prawoskośny. Niewielka liczba gospodarstw o bardzo wysokich dochodach podnosi wartość przeciętną, ale nie przesuwa wartości środkowej. Z tego powodu mediana, czyli wielkość dzieląca zbiorowość na dwie równe części, leży poniżej średniej i wierniej opisuje typowe gospodarstwo domowe.
W badaniu EU-SILC z 2024 roku, którego rokiem odniesienia dla dochodów jest 2023, przeciętny roczny ekwiwalentny dochód do dyspozycji wyniósł 58 881 zł, a jego mediana 54 147 zł. Iloraz obu wielkości sięgnął 92,0% i był najwyższy w okresie 2019–2024, co GUS wiąże ze zmniejszaniem się nierówności dochodowych. Dochodem poniżej średniej krajowej dysponowało 58,4% osób, czyli większość badanej zbiorowości.
Ten sam mechanizm widać w grupach kwintylowych badania budżetów. W 2025 roku dochód na osobę wynosił 1192 zł w grupie 20% osób o najniższych dochodach i 6910 zł w grupie najzamożniejszej, czyli 5,8 raza więcej. Grupa środkowa dysponowała kwotą 3089 zł, a więc niższą od średniej dla ogółu. Współczynnik Giniego, mierzący zróżnicowanie dochodów, wyniósł dla Polski 0,307.
Oszczędności i zadłużenie w statystyce
Badanie budżetów rejestruje przepływy, nie stan zgromadzonych środków, więc nie odpowiada na pytanie, ile gospodarstwa domowe mają odłożone. Zdolność do gromadzenia oszczędności opisuje w nim pośrednio nadwyżka dochodu nad wydatkami. W 2025 roku udział wydatków w dochodzie wynosił 46,5% w najzamożniejszej grupie kwintylowej i 117,9% w najuboższej, gdzie wydatki przewyższały bieżące dochody.
Poziom oszczędności całego sektora gospodarstw domowych ujmują rachunki sektorowe. Według Eurostatu stopa oszczędności gospodarstw domowych w Polsce wyniosła 9,04% w 2024 roku wobec 6,01% rok wcześniej i 2,16% w 2022 roku. Relacja zobowiązań gospodarstw domowych do ich dochodu obniżyła się w tym samym zbiorze danych z 55,69% w 2018 roku do 36,43% w 2024 roku. Obie wielkości opisują sektor jako całość i nie przekładają się wprost na sytuację pojedynczego gospodarstwa domowego.
Źródła: Główny Urząd Statystyczny, „Sytuacja gospodarstw domowych w 2025 r. w świetle wyników badania budżetów gospodarstw domowych” (publikacja z 27 maja 2026 r.) oraz „Dochody i warunki życia ludności Polski – raport z badania EU-SILC 2024” (publikacja z 30 grudnia 2025 r.); Eurostat, rachunki sektorowe, zbiory nasa_10_ki i tec00104 (aktualizacja z 27 lipca 2026 r.). Stan na sierpień 2026.