Potoczne „dwa lata gwarancji na buty” łączy w jedno dwie różne instytucje. Dwa lata to okres, w którym sprzedawca odpowiada wobec konsumenta za brak zgodności obuwia z umową na podstawie art. 43c ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2023 roku. Gwarancja jest czymś innym – dobrowolnym oświadczeniem gwaranta z art. 577 § 1 Kodeksu cywilnego, którego termin ustala sam gwarant.
Sama liczba jest starsza niż obecne przepisy. Dwuletni termin obowiązuje co do zasady przy sprzedaży konsumenckiej w Polsce od 1 stycznia 2003 roku, a wcześniej zapisała go dyrektywa 1999/44/WE. Zmieniało się natomiast to, jak długo trwa domniemanie, że wada istniała już przy wydaniu towaru – najpierw sześć miesięcy, potem rok, a od 2023 roku dwa lata.
Obuwie jest przypadkiem szczególnym z innego powodu niż terminy. Ustawa o prawach konsumenta nie używa słowa „zużycie”, a granicę między wadą a skutkiem noszenia wyznaczają pojęcia trwałości i domniemania. Osobną kwestią jest status rzeczoznawcy, którego ustawa o Inspekcji Handlowej umieszcza na listach wojewódzkich inspektorów. Ogólną różnicę między rękojmią, niezgodnością towaru z umową a gwarancją opisuje osobny tekst o rękojmi i gwarancji. Stan prawny na 7 października 2026 roku.
Skąd wzięły się dwa lata – kalendarz przepisów
Dwuletni termin przyszedł z prawa unijnego. Art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/44/WE z 25 maja 1999 roku przewidywał odpowiedzialność sprzedawcy, gdy brak zgodności uwidoczni się w ciągu dwóch lat od dostawy, a ust. 3 tego artykułu – domniemanie sześciu miesięcy. Państwa członkowskie miały wdrożyć dyrektywę do 1 stycznia 2002 roku (art. 11 ust. 1).
W Polsce termin wprowadziła ustawa z 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej (Dz.U. 2002 nr 141 poz. 1176), obowiązująca od 1 stycznia 2003 roku. Jej art. 10 ust. 1 wiązał odpowiedzialność sprzedawcy ze stwierdzeniem niezgodności przed upływem dwóch lat od wydania towaru, a art. 4 ust. 1 ustanawiał domniemanie sześciu miesięcy. W ewidencji ELI Rządowego Centrum Legislacji akt ten jest przypisany do dyrektywy 1999/44/WE.
Rękojmia z Kodeksu cywilnego trwała wtedy krócej. W tekście jednolitym Kodeksu z 2013 roku (Dz.U. 2014 poz. 121) art. 568 § 1 stanowił, że uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku od wydania rzeczy, a art. 577 § 2 – że gwarancja bez oznaczonego terminu trwa jeden rok. Art. 1 ust. 4 ustawy z 2002 roku wyłączał jednak art. 556–581 Kodeksu przy sprzedaży konsumenckiej, więc roczne terminy dotyczyły pozostałych umów sprzedaży.
Ustawa z 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta, obowiązująca od 25 grudnia 2014 roku, uchyliła ustawę z 2002 roku (art. 52 pkt 2) i przeniosła dwa lata do Kodeksu cywilnego, do art. 568 § 1 o rękojmi. Ta sama ustawa wydłużyła z roku do dwóch lat termin gwarancji, w której nie zastrzeżono innego terminu (art. 577 § 4). Domniemanie na rzecz konsumenta wydłużyła do roku (art. 556[2]).
Ostatni krok w polskich przepisach to ustawa z 4 listopada 2022 roku (Dz.U. 2022 poz. 2337), która od 1 stycznia 2023 roku dodała do ustawy o prawach konsumenta rozdział 5a i wdrożyła dyrektywę (UE) 2019/771. Dyrektywa w art. 10 ust. 1 utrzymała dwa lata odpowiedzialności, a w art. 11 ust. 2 pozwoliła państwom członkowskim utrzymać lub wprowadzić dwuletnie domniemanie zamiast rocznego. Polski art. 43c ust. 1 przewiduje obie rzeczy – dwa lata odpowiedzialności i dwa lata domniemania. Do umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru zawartych przed 1 stycznia 2023 roku stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 4 ust. 1 ustawy z 2022 roku).
Rozdział 5a dotyczy konsumenta, czyli osoby fizycznej dokonującej z przedsiębiorcą czynności niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22[1] Kodeksu cywilnego), a także osoby fizycznej prowadzącej działalność, gdy umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego (art. 7aa ust. 1 ustawy o prawach konsumenta). Od 27 listopada 2025 roku osoba taka, jeżeli z treści umowy nie wynika, czy umowa ma dla niej charakter zawodowy, może najpóźniej w chwili zawarcia umowy złożyć oświadczenie o charakterze umowy (art. 7aa ust. 2, dodany ustawą Dz.U. 2025 poz. 1172).
Zakup obuwia przez firmę na cele zawodowe podlega rękojmi z Kodeksu cywilnego, gdzie termin również wynosi dwa lata (art. 568 § 1), ale strony takiej umowy mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć (art. 558 § 1). Przy zakupie na cele zawodowe domniemanie z art. 556[2] Kodeksu cywilnego nie działa, bo przepis przewiduje je tylko na rzecz konsumenta, a art. 556[4] § 1 rozciąga je jedynie na osobę fizyczną prowadzącą działalność, gdy umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego.
Wada czy zużycie – co ustawa każe rozumieć przez zgodność obuwia z umową
Obuwie jest towarem w rozumieniu art. 2 pkt 4a ustawy o prawach konsumenta, czyli rzeczą ruchomą, więc reklamacja konsumenta biegnie co do zasady w trybie rozdziału 5a, a przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi nie stosuje się (art. 43a ust. 1).
Tekst jednolity ustawy o prawach konsumenta (Dz.U. 2026 poz. 1244) nie zawiera słowa „zużycie” ani razu, podobnie jak słów „rzeczoznawca” i „ekspertyza”. Granicę między wadą a skutkiem noszenia wyznaczają inne pojęcia. Art. 43b ust. 2 pkt 2 wymaga, aby towar miał cechy, „w tym trwałość i bezpieczeństwo”, typowe dla towaru tego rodzaju i takie, jakich konsument może rozsądnie oczekiwać, a pkt 1 tego ustępu – aby nadawał się do celów, do których zazwyczaj używa się towaru tego rodzaju. Trwałość ustawa definiuje w art. 2 pkt 4b jako zdolność towaru do zachowania funkcji i właściwości „w toku zwykłego korzystania”.
Druga granica tkwi w domniemaniu. Art. 43c ust. 1 zdanie drugie każe domniemywać, że brak zgodności ujawniony przed upływem dwóch lat istniał już w chwili dostarczenia, „o ile nie zostanie udowodnione inaczej lub domniemania tego nie można pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku zgodności towaru z umową”. To zastrzeżenie ma ten sam kształt co art. 11 ust. 1 dyrektywy 2019/771.
Gwarancja jest węższa z założenia. Według art. 578 Kodeksu cywilnego, jeżeli w gwarancji nie zastrzeżono inaczej, odpowiedzialność gwaranta obejmuje tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w sprzedanej rzeczy. Gwarancja bez oznaczonego terminu trwa dwa lata od wydania rzeczy (art. 577 § 4), a wykonywanie uprawnień z gwarancji nie ogranicza uprawnień ustawowych (art. 579 § 1 i 2). Oświadczenie gwarancyjne musi zawierać wyraźne stwierdzenie, że gwarancja nie ma wpływu na ustawowe środki ochrony (art. 577[1] § 2 pkt 1).
Rzeczoznawca – kim jest w świetle ustawy o Inspekcji Handlowej
Rzeczoznawca do spraw jakości produktów lub usług to figura z art. 11 ustawy z 15 grudnia 2000 roku o Inspekcji Handlowej (Dz.U. 2026 poz. 656). Wojewódzki inspektor prowadzi listę takich rzeczoznawców (ust. 2), a są oni powołani do wydawania opinii o jakości na zlecenie konsumenta, przedsiębiorcy, stałego sądu polubownego, wojewódzkiego inspektora, powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów albo organizacji społecznej zajmującej się ochroną konsumentów (ust. 3).
Warunki prowadzenia list określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 2 sierpnia 2001 roku (Dz.U. 2001 nr 85 poz. 931). Wpis następuje na wniosek i wymaga udokumentowanych wiadomości teoretycznych i praktycznych w danej dziedzinie (§ 2 i § 3). Wojewódzki inspektor okresowo weryfikuje obiektywizm wydawanych opinii (§ 4), skreśla z listy między innymi za rażący brak obiektywizmu opinii (§ 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i rozpatruje skargi na rzeczoznawców (§ 10). Lista jest dostępna w siedzibie inspektoratu (§ 9).
Na liście prowadzonej przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej figurują specjalności „obuwnictwo”, „ocena jakości i reklamacji obuwia sportowego” oraz „wyroby skórzane” obejmujące obuwie (stan na 7 października 2026 roku). Wojewódzki Inspektorat w Poznaniu informuje, że rzeczoznawcy nie są pracownikami Inspekcji i działają na własny rachunek, a inspektoraty w Poznaniu i Bydgoszczy podają, że ich opinie są odpłatne.
Ani ustawa o Inspekcji Handlowej, ani rozporządzenie o listach nie nadają opinii rzeczoznawcy mocy wiążącej dla stron sporu – to opinia o jakości, nie rozstrzygnięcie. Rozdział 5a ustawy o prawach konsumenta oraz przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi i gwarancji nie wymieniają rzeczoznawcy ani opinii wśród warunków reklamacji. UOKiK wskazuje natomiast, że konsument ma prawo starać się o zwrot kosztów ekspertyz i badań, w tym opinii rzeczoznawców, które potwierdziły przyczynę i istnienie niezgodności (stan na 7 października 2026 roku).
Spór o obuwie może trafić do samej Inspekcji. Jeżeli przemawia za tym charakter sprawy, wojewódzki inspektor podejmuje działania zmierzające do pozasądowego rozwiązania sporu między konsumentem a przedsiębiorcą, a postępowanie wszczyna się na wniosek konsumenta lub przedsiębiorcy (art. 36 ust. 1 i 4 ustawy o Inspekcji Handlowej). Przy wojewódzkich inspektorach działają też stałe sądy polubowne (art. 37 ust. 1).
Stanowisko UOKiK – co przy reklamacji butów wynika z ustawy
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w serwisie prawakonsumenta.uokik.gov.pl (stan na 7 października 2026 roku) podaje, że odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu niezgodności z umową jest obowiązkowa i dotyczy wszystkich towarów. Sprzedawca nie może według urzędu odmówić przyjęcia reklamacji, jeżeli nie wynika to wprost z przepisów. Paragon nie jest według UOKiK konieczny – dowodem zakupu mogą być świadkowie, wydruki z karty płatniczej albo e-maile, a sprzedawca nie może uzależniać przyjęcia reklamacji od paragonu.
Ustawa wyznacza też termin odpowiedzi. Art. 7a ust. 1 ustawy o prawach konsumenta zobowiązuje przedsiębiorcę, jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do odpowiedzi na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od jej otrzymania, a ust. 2 stanowi, że brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uznanie reklamacji. UOKiK przywołuje ten przepis przy niezgodności towaru z umową.
O gwarancji UOKiK pisze, że gwarantem może być producent, importer, dystrybutor lub sprzedawca, przy czym sprzedawca może, ale nie musi być gwarantem. Okres ochrony zależy według urzędu od woli gwaranta i bez oznaczenia wynosi dwa lata od wydania towaru. Na pytanie, czy reklamacja z gwarancji jest korzystniejsza niż z tytułu niezgodności, urząd odpowiada, że nie da się tego stwierdzić z góry, bo każdorazowo zależy to od treści gwarancji.
Na tym tle „dwa lata gwarancji na buty” okazuje się zbiegiem dwóch liczb. Dwa lata z art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta obciążają z mocy ustawy przedsiębiorcę przy sprzedaży obuwia konsumentowi, a dwa lata z art. 577 § 4 Kodeksu cywilnego to termin domyślny gwarancji, która musi zostać najpierw udzielona.
Źródła: ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 4 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1244) – art. 2 pkt 4a i 4b, art. 7a, art. 7aa, art. 43a–43c; ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o prawach konsumenta, ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. 2022 poz. 2337), art. 4 ust. 1 i art. 5; ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1172), art. 9 i art. 16 pkt 4; ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 27 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 795) – art. 22[1], 556[2], 556[4], 558, 568, 577, 577[1], 578, 579, oraz w brzmieniu tekstu jednolitego z 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. 2014 poz. 121) – art. 568 § 1 i art. 577 § 2; ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2002 nr 141 poz. 1176), art. 1 ust. 4, art. 4 ust. 1, art. 10 ust. 1 i art. 15, uchylona z dniem 25 grudnia 2014 r.; ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta w brzmieniu pierwotnym (Dz.U. 2014 poz. 827), art. 44 i art. 52 pkt 2; ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 15 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 656) – art. 11, 36 i 37; rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2001 r. w sprawie list rzeczoznawców do spraw jakości produktów lub usług (Dz.U. 2001 nr 85 poz. 931); dyrektywa 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r., art. 5 i art. 11; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r., art. 10 i art. 11. Teksty aktów krajowych pobrane jako teksty ogłoszone z API ELI Rządowego Centrum Legislacji, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244 z API ELI Sejmu, teksty dyrektyw z EUR-Lex. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, serwis prawakonsumenta.uokik.gov.pl, działy „Niezgodność towaru z umową”, „Gwarancja” i „Pytania i odpowiedzi – reklamacje”; Wojewódzkie Inspektoraty Inspekcji Handlowej w Poznaniu, Bydgoszczy i Szczecinie, strony poświęcone rzeczoznawcom i lista rzeczoznawców. Strony instytucji nie podają daty publikacji – stan na 7 października 2026 roku oznacza datę odczytu.